วิเคราะห์งาน DACUM (หลักสูตร 2567)

# วิเคราะห์งาน (Job Analysis) แบบ DACUM — อาชีวศึกษา หลักสูตร 2567

แตกรายวิชาเป็น **ตารางวิเคราะห์สมรรถนะ 5 คอลัมน์**:
**งานหลัก (Duty) → งานย่อย (Task) → สมรรถนะย่อย (EoC) → ความรู้ (Knowledge) → ทักษะ (Skills)**
แล้วใช้ **1 งานหลัก = 1 หน่วยการเรียนรู้**

## ข้อมูลนำเข้า (ให้ผู้ใช้วางมา)
ลักษณะรายวิชา: รหัส/ชื่อวิชา, ท-ป-น (ทฤษฎี-ปฏิบัติ-หน่วยกิต), **จุดประสงค์รายวิชา, สมรรถนะรายวิชา, คำอธิบายรายวิชา, ผลลัพธ์การเรียนรู้ระดับรายวิชา** และ (ถ้ามี) **มาตรฐานอาชีพ** (สคช./TPQI/UoC/EoC)
ถ้าข้อมูลไม่ครบ ให้ถามหา "คำอธิบายรายวิชา" กับ "สมรรถนะรายวิชา" ก่อน (เป็นแกนวิเคราะห์)

---

## หลักการ 5 ข้อ (แกนของสกิลนี้ — ห้ามข้าม)

**1. Duty = ผลงาน/ชิ้นงานที่ต่างกัน ❌ ไม่ใช่หัวข้อทฤษฎี**
ตั้ง Duty จาก "งานที่ทำได้จริง วัดได้ ได้ผลงาน" ไม่ใช่จากบท/หัวข้อความรู้
- ✅ ถูก: "บันทึกบัญชีหุ้นทุน", "ประดิษฐ์บายศรี", "ผลิตชิ้นส่วนด้วยเครื่องกลึง"
- ❌ ผิด: "ความรู้เกี่ยวกับ...", "หลักการของ...", "แสดงความรู้เกี่ยวกับ..." (นั่นคือสมรรถนะ ไม่ใช่ Duty)
- ⛔ **ผิดที่พบบ่อยสุด: ตั้ง Duty จาก "เฟส/ขั้นตอนการทำงาน"** (แม้ขึ้นต้นด้วยกริยา): ออกแบบ, เตรียมวัสดุ, ประดิษฐ์/ประกอบ, ตกแต่ง, เก็บรักษา, คำนวณต้นทุน, จำหน่าย, นำเสนอ → เหล่านี้คือ **Task ที่อยู่ในทุก Duty** ไม่ใช่ Duty · ถ้าตั้งแบบนี้ "ชิ้นงานจริงจะหายหมด"
  - 💡 ชิ้นงานจริงมักอยู่ใน **"ผลลัพธ์การเรียนรู้"** + รายการเฉพาะใน **"คำอธิบายรายวิชา"** (สมรรถนะ/จุดประสงค์มักเป็นภาพรวมกระบวนการ — อย่าเอามาตั้ง Duty ตรงๆ)
  - ตัวอย่าง งานใบตอง: ❌ "ออกแบบและเตรียมวัสดุ / ประดิษฐ์งานใบตอง / ตกแต่งและเก็บรักษา / คำนวณต้นทุน" (เฟส) · ✅ "พับกลีบ / กรวยดอกไม้ / กระทงลอย / ธูปเทียนแพ / บายศรี" (ชิ้นงาน)
- 💡 **วิชาสายวงจร/กระบวนการ (เจ้าของสอนจากเคสจริง — เพาะพันธุ์ปลา 2026-08-26):** วิชาที่คำอธิบาย/สมรรถนะเขียนเป็น "วงจรเส้นเดียว" ไม่ระบุชิ้นงาน (เพาะพันธุ์ปลา, บัญชีเบื้องต้น, งานเชื่อมเบื้องต้น, ผู้ประกอบการ, ภาษาไทยเพื่อการสื่อสาร) → **ห้ามเอาช่วงของวงจรมาเป็น Duty** ให้ **"สร้างชิ้นงาน/บริบทตัวแทนจากโลกอาชีพจริง"** เป็น Duty แล้วเอา**วงจรทั้งเส้นเป็น Task ซ้ำในทุก Duty** (แบบตัวอย่าง ศน.: หน่วยบัญชี = บัญชีหอพัก/ร้านเสริมสวย แล้ววงจรบัญชีเต็ม 1.1-1.8 อยู่ข้างในทุกหน่วย)
  - เพาะพันธุ์ปลา: ❌ "เตรียมบ่อ / คัดพ่อแม่พันธุ์ / เพาะ / อนุบาล / จำหน่าย" (เฟส — วนซ้ำกับปลาทุกชนิด) · ✅ "เพาะพันธุ์ปลาหางนกยูง / ปลากัด / ปลานิลเลียนแบบธรรมชาติ / ปลาตะเพียนขาวกึ่งธรรมชาติ / ปลาดุกผสมเทียม / ผลิตลูกพันธุ์ปลานิลแปลงเพศเพื่อจำหน่าย" (ชนิด×วิธี = ชิ้นงานต่างกัน เรียงง่าย→ยากตามเทคนิค)
  - วิชาสามัญ/ทักษะ ใช้หลักเดียวกัน: บริบทตัวแทน = สถานการณ์/งานอาชีพที่ใช้ทักษะนั้น (ภาษาไทยสื่อสาร: ✅ "งานพิธีกร / งานประชาสัมพันธ์ / งานต้อนรับ" · ❌ "การฟัง / การพูด / การอ่าน" = ทักษะย่อย)
  - ⚠️ ข้อยกเว้น — อย่าใช้กฎนี้ผิดที่: วิชาที่แต่ละขั้นเป็น "งานแยกจริงในอาชีพ เกิดครั้งเดียว ไม่วนซ้ำ" → ขั้นเป็น Duty ได้ตามปกติ (บัญชีบริษัทจำกัด: จัดตั้ง/หุ้นทุน/เลิกกิจการ ถูกแล้ว) · วิธีแยกแยะ: "ขั้นนี้ต้องวนซ้ำกับชิ้นงาน/บริบทอื่นทุกครั้งไหม?" ใช่ = เฟส · เป็นงานจบในตัวแยกกัน = Duty ได้
  - เลือกชิ้นงาน/บริบทตัวแทนตามโลกอาชีพจริง + บริบทสถานศึกษา (เครื่องมือ/ตลาดท้องถิ่น/ความถนัดครู) — **รายการตัวอย่างไม่ตายตัว สิ่งที่บังคับคือหลักการ** (หน่วย = ชิ้นงาน/บริบทจริง ไม่ใช่เฟส)
- ตัวอย่างการมองผลงานที่ต่างกัน: วิชาไฟฟ้ารถ → แยกตามระบบ (ไฟแสงสว่าง/ไฟชาร์จ/สตาร์ท) · วิชาอาหาร → แยกตามประเภทจาน (แกง/ยำ/ผัด)
- **จำนวน: 4-9 Duty** ต่อวิชา (ถ้าหลักสูตรให้น้อย ให้คิดเพิ่มจากงานอาชีพจริง)

**2. เรียง Duty จากง่าย → ยาก**
ดูจากจำนวนขั้นตอน/ความซับซ้อน/เครื่องมือที่ใช้/การบูรณาการทักษะ (Duty ท้าย ๆ มักรวมทักษะจากหลาย Duty)

**3. คิดทั้งในและนอกหลักสูตร**
- ในหลักสูตร: จากสมรรถนะรายวิชา + คำอธิบายรายวิชา + ผลลัพธ์การเรียนรู้
- นอกหลักสูตร: ถามตัวเองว่า "คนทำอาชีพนี้จริง ๆ ต้องทำอะไรอีก?" → เพิ่มได้
- ระบุ **ที่มา (source)** ของแต่ละ Duty ว่า "หลักสูตร" หรือ "เพิ่มเติม" + เหตุผลสั้น ๆ

**4. Task = ขั้นตอนการทำงานจนครบ (ไม่ใช่ตัวชิ้นงาน)**
Task คือลำดับขั้นที่ทำตั้งแต่ต้นจนจบเพื่อให้ Duty นั้นสำเร็จ:
- **วิชาปฏิบัติ (มีชั่วโมงปฏิบัติ):** ออกแบบ/วางแผน → เตรียมวัสดุ/อุปกรณ์ → ลงมือปฏิบัติงานหลัก → ตรวจสอบ/ทดสอบ → เก็บรักษา/ส่งมอบ → คิดต้นทุน (ถ้ามี) → ทำความสะอาด/ดูแลเครื่องมือ
- **วิชาทฤษฎี/วิชาชีพ:** ศึกษา/รวบรวมข้อมูล → วิเคราะห์/วางแผน → ปฏิบัติงานหลัก → ตรวจสอบ/ประเมินผล → จัดทำรายงาน/สรุปผล
- ปรับตามบริบทวิชา ไม่ต้องเหมือนกันทุก Duty · **บังคับ ≥ 2 Task ต่อ 1 Duty**

**5. งานสนับสนุนแทรกเป็น Task ไม่แยกเป็น Duty**
งานที่ทำซ้ำทุก Duty (ทำความสะอาด/ดูแลเครื่องมือ, เก็บรักษาชิ้นงาน, คิดต้นทุน, บันทึกเอกสาร) → แทรกเป็น **Task ท้าย ๆ** ของแต่ละ Duty ห้ามยกเป็น Duty แยก

---

## โครงผลลัพธ์ + กฎการเขียน

```
งานหลัก (Duty)  = ผลงานที่ต่างกัน · ขึ้นต้นด้วยคำกริยา · ห้ามขึ้นต้น "การ"
  └ งานย่อย (Task)  = ขั้นตอนกระบวนการ · ขึ้นต้นด้วยคำกริยา · ห้ามลงท้าย "ได้"  (≥2/Duty)
       └ สมรรถนะย่อย (EoC)  = แตกจาก Hierarchical Task Analysis ของ Task นั้น  (≥2/Task)
            ├ ความรู้ (Knowledge) = สิ่งที่ต้อง "รู้" เพื่อทำ EoC ข้อนั้น  (≥2 ข้อ)
            └ ทักษะ (Skills)     = สิ่งที่ต้อง "ทำเป็น" เพื่อแสดง EoC ข้อนั้น (≥1 ข้อ)
```

กฎเพิ่มเติม:
- **EoC.text** รูปแบบ "กริยา + กรรม + เงื่อนไข/สถานการณ์" · ห้ามลงท้าย "ได้"/"ได้ถูกต้อง" · ไม่ต้องใส่เลข
- **ความสอดคล้อง K-S-A:** ความรู้ + ทักษะ ของแต่ละ EoC ต้องเป็น "เรื่องเดียวกัน" กับ EoC นั้น (หนุนให้ทำได้จริง)
  - ✅ EoC "อ่านแบบวงจรตามมาตรฐาน" → ความรู้ "สัญลักษณ์ในแบบไฟฟ้า" → ทักษะ "ตีความแบบวงจร"
  - ❌ EoC "อ่านแบบวงจร" → ความรู้ "ความปลอดภัยในการทำงาน" (คนละเรื่อง)
- **มาตรฐานอาชีพ (ถ้ามี):** ใส่อ้างอิงท้าย Duty ด้วย **รหัสจริงเท่านั้น ห้ามแต่งรหัสเอง**
  - ครอบทั้งหน่วยสมรรถนะ → "🔗 อ้างอิง: UoC <รหัสจริง>" · เฉพาะบางสมรรถนะย่อย → "🔗 อ้างอิง: EoC <รหัสจริง>" · ไม่มีมาตรฐาน = ไม่ต้องใส่
  - ห้ามลอกชื่อ UoC/หน่วยสมรรถนะมาเป็นชื่อ Duty ตรง ๆ (แปลงเป็น "ผลงานที่ทำได้จริง")
- **ตั้งชื่อด้วยคำกริยาปฏิบัติตามสายอาชีพ** (เตรียม, ติดตั้ง, ประกอบ, กลึง, ปรุง, บันทึก, ตรวจสอบ, วัด, จัดทำ...) ❌ ห้ามใช้คำกว้าง/นามธรรม: "การ", "ความ", "ศึกษา", "ทฤษฎี", "เรียนรู้", "เข้าใจ"
- ผลลัพธ์ **ภาษาไทยทั้งหมด**

---

## ขั้นตอนการทำ (ทำตามลำดับ)
1. อ่านคำอธิบาย + สมรรถนะ + ผลลัพธ์การเรียนรู้ → ดึงข้อมูลสำคัญ
2. ระบุ "ผลงาน/ชิ้นงานที่ต่างกัน"
3. ตั้ง Duty จากผลงาน (1 ผลงาน = 1 Duty) + ใส่ source
4. เรียง Duty ง่าย → ยาก
5. คิด Duty เพิ่มจากมุมอาชีพจริง (ถ้าควรมี)
6. แตก Task ในแต่ละ Duty = ขั้นตอนทำงานจนครบ (≥2)
7. แทรกงานสนับสนุนเป็น Task ท้าย
8. แตกแต่ละ Task เป็น EoC (≥2) + ความรู้ (≥2) + ทักษะ → ตรวจ K-S-A
9. (มีมาตรฐาน) ใส่ 🔗 อ้างอิงท้าย Duty ด้วยรหัสจริง
10. นำเสนอเป็นตาราง 5 คอลัมน์ + สรุปว่าได้กี่หน่วยการเรียน (= จำนวน Duty)

---

## ตัวอย่างที่วิเคราะห์แล้ว (แนวทางอ้างอิง)

**วิชาปฏิบัติ/งานฝีมือ — งานใบตอง (1-4-3):** Duty = ชิ้นงาน 7 งาน (พับกลีบ → ภาชนะ → กรวยดอกไม้ → กระทงลอย → กระทงดอกไม้ → ธูปเทียนแพ → บายศรี) · Task = ออกแบบ→เตรียม→ประดิษฐ์→ตกแต่ง→เก็บรักษา/คิดต้นทุน→ดูแลอุปกรณ์

**วิชาชีพ/ทฤษฎี — การบัญชีบริษัทจำกัด (1-4-3):** Duty = งานบัญชี 7 งาน ตามวงจรบริษัท (จัดตั้ง → หุ้นทุน → เพิ่ม/ลดทุน → จัดสรรกำไร/สำรอง → แก้ข้อผิดพลาด → งบการเงิน → เลิกกิจการ) · Task = วิเคราะห์รายการ→บันทึกรายวัน→ผ่านบัญชี→ตรวจสอบ · **ยืนยันหลัก: ตั้ง Duty จาก "งานที่ทำ" ("บันทึกบัญชีหุ้นทุน") ไม่ใช่ "หัวข้อทฤษฎี" ("ความรู้เรื่องหุ้นทุน")**

**วิชามีมาตรฐานอาชีพ — อาหารไทยเบื้องต้น (1-4-3):** Duty = ประเภทอาหาร 9 จาน (ผัดจืด → ผัดเผ็ด → ยำน้ำใส → พล่า → ลาบ → ยำน้ำข้น → แกงไม่โขลก → แกงโขลกไม่ใส่พริก → แกงโขลกใส่พริก) · ทุก Duty ใส่ "🔗 อ้างอิง: มาตรฐานอาชีพผู้ประกอบอาหารไทย สคช." · Task = ศึกษาตำรับ→เลือก/เตรียมวัตถุดิบ→ปรุง→ตกแต่ง/เสิร์ฟ→เก็บ/ดูแล

**ตัวอย่างตาราง 1 Duty (ย่อ):**

| งานหลัก | งานย่อย | สมรรถนะย่อย (EoC) | ความรู้ | ทักษะ |
|---|---|---|---|---|
| ประกอบแกงโขลกใส่พริก 🔗สคช. | ประกอบแกงโขลกใส่พริก | โขลกเครื่องแกงใส่พริกตามตำรับ | ส่วนประกอบ/สัดส่วนเครื่องแกง, ชนิดพริก-เครื่องเทศ | โขลกเครื่องแกงให้ละเอียด |
| | | ปรุงแกงเผ็ดตามเทคนิคมาตรฐาน | ลำดับการปรุง, การผัดเครื่องแกง | ผัดเครื่องแกง, ปรุงรสให้ได้มาตรฐาน |

---

---

## ขั้นตอนที่ 2: แบ่งหน่วยการเรียนรู้ + กำหนดเวลา (ตาม ท-ป-น)

ทำต่อจากตารางวิเคราะห์งาน → ได้ "ตารางหน่วยการเรียนรู้" พร้อมเวลาเรียน

### แบ่งหน่วย
- **1 งานหลัก (Duty) = 1 หน่วยการเรียนรู้** (ค่าเริ่มต้น)
- **❌ ห้ามมีหน่วยทฤษฎีล้วน** — ทฤษฎี/หลักการ แฝงเข้าหน่วยปฏิบัติ · ทุกหน่วยต้องมีชิ้นงาน
- ชื่อหน่วยห้ามขึ้นต้น "การ / ความรู้เกี่ยวกับ / หลักการ / ทฤษฎี"
- เรียงง่าย→ยาก · หน่วยท้าย ๆ ใช้ทักษะรวมหลายหน่วย
- ถ้าหน่วยน้อยไป (บางหน่วยต้องใช้ >3 สัปดาห์) → ซอยหน่วยใหญ่เป็น 2 หน่วยย่อย

### คำนวณเวลา (สูตรตายตัว — จากระบบจริง)
```
ชั่วโมง/สัปดาห์ = ทฤษฎี + ปฏิบัติ (จาก ท-ป-น)
จำนวนสัปดาห์/ภาคเรียน: ปวช. (รหัสวิชาขึ้นต้น "2") = 18 · ปวส. (ขึ้นต้น "3") = 15
เวลารวมทั้งวิชา = (ชั่วโมง/สัปดาห์) × (จำนวนสัปดาห์)
เวลาต่อหน่วย = N สัปดาห์ → ทฤษฎี = N × (ท/สัปดาห์) · ปฏิบัติ = N × (ป/สัปดาห์)
```
- กำหนด **N สัปดาห์** ต่อหน่วยตามความซับซ้อน:
  - ชิ้นงานซับซ้อน/ทักษะหลายขั้น → 2-3 สัปดาห์ · ชิ้นงานง่าย/พื้นฐาน → 1 สัปดาห์ · โครงงาน/นำเสนอ → 1-2 สัปดาห์
- **⚠️ 1 หน่วยไม่เกิน 3 สัปดาห์** · **ห้ามให้ทุกหน่วยเวลาเท่ากัน** — เน้นเวลาไปที่หน่วยซับซ้อน
- **ผลรวมสัปดาห์ทุกหน่วย = จำนวนสัปดาห์ทั้งภาค** · สัดส่วน ทฤษฎี:ปฏิบัติ รวมต้องตรง ท-ป-น เป๊ะ

### รูปแบบตาราง
| หน่วยที่ | ชื่อหน่วยการเรียนรู้ | สัปดาห์ที่ | ทฤษฎี | ปฏิบัติ | รวม (ชม.) |

### ตัวอย่าง — งานใบตอง 20406-2008 (1-4-3 · ปวช. 18 สัปดาห์ = 90 ชม. · ท18 ป72)
| หน่วยที่ | ชื่อหน่วยการเรียนรู้ | สัปดาห์ที่ | ท | ป | รวม |
|:--:|---|:--:|:--:|:--:|:--:|
| 1 | พับกลีบใบตองพื้นฐาน | 1–2 | 2 | 8 | 10 |
| 2 | ประดิษฐ์ภาชนะใส่อาหารจากใบตอง | 3–4 | 2 | 8 | 10 |
| 3 | ประดิษฐ์กรวยดอกไม้ | 5–6 | 2 | 8 | 10 |
| 4 | ประดิษฐ์กระทงลอย | 7–9 | 3 | 12 | 15 |
| 5 | ประดิษฐ์กระทงดอกไม้ | 10–12 | 3 | 12 | 15 |
| 6 | ประดิษฐ์ธูปเทียนแพ | 13–15 | 3 | 12 | 15 |
| 7 | ประดิษฐ์บายศรี | 16–18 | 3 | 12 | 15 |
| | **รวม** | **18** | **18** | **72** | **90** |

*(หน่วยง่าย 2 สัปดาห์ · หน่วยซับซ้อน 3 สัปดาห์ · สอบปลายภาค/ประเมินชิ้นงาน มักกันช่วงสัปดาห์สุดท้าย หรือกันแยก 1 สัปดาห์แล้วลดหน่วยใดหน่วยหนึ่งลง)*

---

## สิ่งที่ต้องระวัง (Checklist ก่อนส่ง)
- [ ] Duty เป็น "ผลงาน/งานที่ทำ" ไม่ใช่หัวข้อทฤษฎี · 4-9 งาน · เรียงง่าย→ยาก
- [ ] ทุก Duty ขึ้นต้นคำกริยา · ไม่ขึ้นต้น "การ"
- [ ] ทุก Duty มี ≥2 Task · Task = ขั้นตอนกระบวนการ · ขึ้นต้นกริยา · ไม่ลงท้าย "ได้"
- [ ] ทุก Task มี ≥2 EoC · แต่ละ EoC มีความรู้ ≥2 + ทักษะ ≥1 · K-S-A เรื่องเดียวกัน
- [ ] งานสนับสนุน (ดูแลเครื่องมือ/เก็บรักษา/คิดต้นทุน) = Task ท้าย ไม่ใช่ Duty
- [ ] มีมาตรฐาน → ใส่ 🔗 รหัสจริงท้าย Duty (ห้ามแต่งรหัส)
- [ ] สรุปจำนวนหน่วยการเรียน (= จำนวน Duty)
- [ ] (แบ่งหน่วย) 1 Duty = 1 หน่วย · ไม่มีหน่วยทฤษฎีล้วน · ชื่อหน่วยไม่ขึ้นต้น "การ/ความรู้เกี่ยวกับ/หลักการ/ทฤษฎี"
- [ ] (เวลา) แต่ละหน่วย ≤3 สัปดาห์ · เวลาไม่เท่ากันทุกหน่วย (เน้นหน่วยซับซ้อน) · ท=N×ท/สัปดาห์ ป=N×ป/สัปดาห์
- [ ] (เวลา) ผลรวมสัปดาห์ = 18 (ปวช.)/15 (ปวส.) · รวม ทฤษฎี:ปฏิบัติ ตรง ท-ป-น